Le Tagliate — marmurowa brama do innego świata.

Ukryty wysoko w Alpach Apuańskich, z dala od zgiełku toskańskich miasteczek, znajduje się kamieniołom, który wygląda jak scenografia z innej planety. Le Tagliate, dawny zakład wydobycia marmuru Henraux, to miejsce, gdzie natura, historia i współczesna sztuka spotykają się w zapierającym dech dialogu. To także jedna z tych lokalizacji, o których nie przeczytasz na pierwszych stronach przewodników — a szkoda, bo trudno o bardziej magnetyczne miejsce w tej części Włoch.

Marmur zaklęty w historii Choć dla podróżujących Le Tagliate jest dziś tajemniczym, opuszczonym labiryntem wykutym w śnieżnobiałej skale, jego korzenie sięgają głęboko w XIX wiek. To właśnie tutaj, w 1821 roku, Marco Borrini i Jean Baptiste Alexandre Henraux uzyskali prawa do eksploatacji marmuru. Wkrótce firma Henraux rozwinęła działalność na niespotykaną skalę, otwierając dziesiątki kamieniołomów w całych Alpach Apuańskich — niektóre z nich wykorzystywano już w czasach rzymskich, gdy marmur służył do budowy świątyń i posągów. Przez ponad sto lat praca w jasnych, kanciastych przestrzeniach Le Tagliate była rytuałem: stukot dłut, zgrzyt ogromnych pił, krzyki robotników odbijały się od pionowych ścian skalnych. A potem — wraz z nadejściem II Wojny Światowej — wszystko ucichło. Okupacja nazistowska przerwała działalność kamieniołomu, a ostatecznie nigdy jej nie wznowiono. Marmurowe hale pozostały puste, stopniowo poddając się naturze.

Z czasem w zagłębieniach zaczęła zbierać się woda, tworząc małe jeziora. Zimą ich powierzchnia zamarza, latem odbija światło niczym lustro. Miejsce — choć opuszczone — zaczęło żyć własnym, cichym życiem. Sztuka, która wróciła do natury.

W 2021 roku Le Tagliate zostało odkryte ponownie — tym razem przez artystów. Kolektyw Glitch, grupa twórców działających poza oficjalnym obiegiem sztuki, uczynił z kamieniołomu swoje eksperymentalne atelier. Ich murale, często o minimalistycznych, intensywnie symbolicznych formach, pojawiły się na śnieżnobiałych ścianach jak nieproszone, ale fascynujące gości. Zamiast wygładzonych powierzchni galerii sztuki — surowy kamień. Zamiast tłumu — cisza, przerywana jedynie echem kroków. Jedno z najbardziej znanych dzieł Glitch odbija się w powierzchni niewielkiego jeziorka na dnie kamieniołomu: symboliczna sylwetka, która zdaje się spoglądać w głąb wody… albo w głąb samego marmuru. To sztuka, która nie tylko współistnieje z krajobrazem — ona go podkreśla. Artyści Glitch działali w duchu filozofii Konrada Fiedlera: dla niego sam proces twórczy był sztuką. W Le Tagliate proces ten wygląda tak, jakby natura i twórca prowadziły ze sobą rozmowę — nie wiadomo, kto tu dominuje, a kto jedynie odpowiada.

Wyprawa w głąb marmurowego labiryntu Dotarcie do Le Tagliate jest częścią przygody. Najłatwiej wyruszyć z Serravezzy i kierować się lokalną drogą prowadzącą w stronę przełęczy Arni. Niewielki parking znajduje się tuż przed dawnym wejściem do kamieniołomu. Dalej wędrówka prowadzi przez krótki tunel wykuty w skale — to jak przejście przez bramę do innego wymiaru. Po chwili otwiera się przed tobą rozległa, wielopoziomowa galeria: geometryczne ściany marmuru biegną dziesiątki metrów w górę; światło odbija się od białej powierzchni tak intensywnie, że w słoneczny dzień trudno uwierzyć, że nie jesteś w lodowej jaskini. W wąskich korytarzach między blokami skalnymi kryją się muralowe niespodzianki, a na dolnym poziomie czeka wspomniane jeziorko — ciche, osamotnione, jakby trzymało w sobie echo dawnego świata. To miejsce, które pokochają fotografowie: gra światła i cienia, minimalizm form, odbicia na wodzie — wszystko tworzy niezwykłe kompozycje. Wspinacze i miłośnicy bardziej wymagającej eksploracji również będą zachwyceni, choć warto zachować ostrożność — teren nie jest zabezpieczony, a marmur bywa śliski.